De doden van toen en nu

Categories: Alle blogsTags: · ·

Geen maand is zo bedrieglijk als mei. Mei is als de lelietjes-van-dalen die in Frankrijk op de Dag van de Arbeid traditiegetrouw op elke straathoek worden verkocht: wonderschoon, maar misselijkmakend. Elk jaar weer worden kinderen in het ziekenhuis opgenomen die wel eens van zo’n lieflijk lenteklokje – ‘Carillonez! Car voici Mai!’ – wilden proeven. Mei is als het gelijknamige gedicht van Gorter: het begint met ‘een nieuwe lente en een nieuw geluid’, en eindigt met een begrafenis. Mei is drie dagen zomergevoel, en dan, hup, Dodenherdenking. Goed, in Nederland viert men ook Bevrijdingsdag, maar daaraan beleeft een Nederlander in het…

De eieren van Guus Luijters

Categories: Alle blogsTags: · ·

In januari overleed Guus Luijters. Ik redigeerde een aantal van zijn boeken, waaronder zijn laatste: Misvattingen over de Shoah in Nederland, in zekere zin een nawoord bij zijn oeuvre. Laatst dacht ik aan hem toen ik vastliep in mijn eigen werk. Wat zit ik hier nu te schrijven over Vincent van Gogh in Auvers-sur-Oise, dacht ik. In Parijs, niet ver van hier, komen Europese leiders samen om te beraadslagen over de juiste strategie om zich het driemanschap Trump-Musk-Poetin van het lijf te houden, en ik neem in mijn huisje aan de rivier oude, obscure boeken ter hand om in navolging…

House taken over

Categories: Alle blogsTags: · ·

Soms verheldert onverwacht een oud verhaal het heden. Je herleest het en weet: ja, precies dat gebeurt er nu. We zaten te breien of waren druk met onze postzegelverzameling terwijl onbekenden ons huis overnamen. Het verhaal ‘Casa Tomada’ van Julio Cortázar, voor het eerst gepubliceerd in 1946, klopte deze week op de zware eikenhouten deur van mijn geheugen. Blijkbaar wilde het me iets vertellen. Ik herlas het in een Engelse vertaling, omdat ik de Nederlandse vertaling, ‘Het bezette huis’, ooit gelezen in de van de bieb geleende bundel Brief aan een meisje in Parijs, online niet kon vinden. (Note to…

Oude ansichtkaarten uit Parijs

Categories: Alle blogsTags: · · ·

Januari is een maand om vooruit te kijken. Niet terug. December is al zo vol van weemoed. December is, als je niet uitkijkt, dit: Bij stillen nacht. Vaak brengt bij stillen nacht ’t Geheugen voor mijne oogen,– Terwijl ’k den slaap nog wacht,– De dagen, die vervlogen: Den lach, ’t geween Van lang geleen: De min, toen uitgesproken; Den blik vol glans Geloken thans, De harten – nu gebroken Zoo brengt bij stillen nacht ’t Geheugen voor mijne oogen Terwijl ’k den slaap nog wacht De dagen – die vervlogen. En dan zet een Grappelli een smartelijk viooltje in, na…

Brief aan J.

Categories: Alle blogs · Nagekomen BerichtenTags: · ·

(Nagekomen bericht. Dit stuk verscheen in juni 2023 in Hollands Maandblad.) Beste J., De nacht is eindelijk voorbij. Ik zit in het zolderraam en houd mijn gedachten zo klein mogelijk. Ik kijk. Een houtduif op een elektriciteitskabel. Verderop de linden aan de Seine. Tussen hun stammen de schittering van vroege zonnestralen op het water. Onder mij ons tuintje; de bloeiende egelantier, de wild groeiende druif, de eeuwenoude muren – en in het wat diffuse, naar Seurat zwemende ochtendlicht zie ik ineens jou van boven. Je staat voor de hoge muur aan de straatkant. Je rookt een sigaartje, zoals ik je…

De hel, dat zijn wij

Categories: Alle blogs

Feitelijk is er dit: heuvels, een dorp, een rivier. Een man wandelt langs het water. Dat ben ik. En daar is een kerk. Die kan ik toevoegen aan mijn opsomming van wat hier, nu, werkelijk bestaat. Een kerk, en een huis met een toren. Een kerkhof. Ganzen. En een pontje, een vlonder half onder water. Drie wilgen ook – dit is er. Het is prettig simpelweg te kijken en te benoemen wat er is, zonder oordeel. Een stenen bank, een eend, op een pad een bestelbusje van een dakdekker. Een gebutste Renault Trafic. Wat is een Frans landschapje zonder gebutste…

Zo bijzonder als wij zijn

Categories: Alle blogsTags: · ·

Steeds wanneer ik op een Nederlands station uit de Eurostar vanuit Parijs stap, word ik getroffen door de schone perrons, de goed gekozen kleding van de reizigers, en vooral door de tevreden indruk die de gemiddelde Nederlandse burger maakt, veelal meditatief gebogen over zijn iPhone. Frankrijk staat tot Nederland, denk ik dan, als Android tot iOS, als de Lidl tot de Albert Heijn. Nederland glanst als de in plastic verpakte paprikaatjes van de Appie, Frankrijk heeft meer iets van een doos met beurse bananen. Natuurlijk hebben ze in Frankrijk heerlijke markten en grandioze bakkers, maar verder is het hier toch…

De ondraaglijke onmiddellijkheid van het bestaan

Categories: Alle blogsTags: · ·

In de boekenbijlage van NRC schreef Bas Heijne vorige week over het begrip ‘onmiddellijkheid’, naar aanleiding van het essay Immediacy van Anna Kornbluh. Dat essay stelt volgens Heijne ‘dat “onmiddellijkheid” – het verlangen naar ongefilterde directheid en persoonlijke geldingsdrang – dominant is geworden in onze cultuur’. De analyse lijkt me niet nieuw, maar het woord bevalt me. Het voorziet in de behoefte iets te duiden wat niet enkel in de kunst, op televisie en sociale media valt waar te nemen, maar ook in de straten van de grote steden. Neem Lissabon, een stad waar ik nu een jaar of tien…

Een zondag in Europa

Categories: Alle blogsTags: · ·

Zomaar een zondag in West-Europa, alles is kalm, alles is vredig. In een boom van de buren bouwen roeken een nest. Het is een dag om lang te lunchen, een dag om een kattenluikje te installeren, om kranten te lezen, om rustig wat rond te klikken in het nieuws… Europa, zegt de Tsjechische schrijfster Lenka Hornakova-Civade in Le Monde, is machtig en sterk juist omdat ze steeds twijfelt, omdat ze zichzelf voortdurend bevraagt. ‘L’Europe est parfois fatiguée d’elle-même, de soi. Elle se demande qui et pourquoi, pour qui, par qui, comment est-elle? C’est là sa grandeur…’ Europa, zegt de Franse…

Het land van mijn zoon

Categories: Het land van mijn zoonTags: ·

Het aardige van emigreren is de voortdurende confrontatie met je eigen onwetendheid. Ook in het land van herkomst was je onwetend, maar daar viel het minder op. In het begin zijn het de details. Je nieuwe landgenoten gebruiken voor de afwas liever een schuurspons dan een afwasborstel. Waarom? Het nieuwe land kent duizend kazen maar nauwelijks kaasschaven. Hoe dat zo? Een achteloze verwijzing naar een beroemde televisiepresentator/popzanger/actrice uit de jaren negentig gaat aan je voorbij; je vrienden schieten in de lach, en jij, de emigrant (voor hen de immigrant), lacht schaapachtig mee.    Voordeel: de emigrant leert al gauw nimmer…